Bijeenkomst op 7 november in het Stadsarchief

Op 7 november vond in het Stadsarchief een bijeenkomst plaats met als doel te onderzoeken hoe verhalen van ondervertegenwoordigde groepen – in het bijzonder ongedocumenteerde Amsterdammers – kunnen worden vastgelegd en duurzaam geborgd binnen de stedelijke archieven. Centraal stond het versterken van het collectieve geheugen van Amsterdam, met aandacht voor blinde vlekken, informele initiatieven en grassroots-organisaties. Een belangrijk uitgangspunt was dat deze verhalen niet over mensen werden verteld, maar door henzelf.

CitiZine en 750 jaar Amsterdam

CitiZine maakte deel uit van het jubileum 750 jaar Amsterdam. Het project bestond uit een serie publicaties die als een uniek cadeau aan de stad werden overhandigd. The Final Magazine werd aangeboden aan het Kabinet van de Burgemeester, dat de overhandiging overdroeg aan de wethouder. Vanwege ziekte kon de wethouder het magazine niet zelf in ontvangst nemen, waarna hoofd Collecties Migiza Victoriashoop het overnam. Deze laatste, unieke editie werd haar overhandigd door Letitia Valpoort, die na 28 jaar zonder papieren recent gedocumenteerd is geworden. Door de opname in het archief fungeren de CitiZine-magazines als tijdsbeeld én als symbolisch moment van erkenning van ongedocumenteerde Amsterdammers.

Samenwerkingen en vertrouwen

Ahmed Hamam lichtte zijn werkwijze toe, waarin samenwerking met grassroots-organisaties, lokale netwerken, het Rode Kruis en de politie een centrale rol speelt. Hij gaf voorbeelden van samenwerkingen rond City ID Cards en het gezamenlijk aanpakken van concrete stedelijke vraagstukken. Het opbouwen van vertrouwen bleek daarbij een cruciale randvoorwaarde. Dit vertrouwen beweegt zich op verschillende niveaus – van informele netwerken in de wijk tot institutionele partners – en vraagt om het vermogen om tussen deze niveaus te navigeren.

Ondervertegenwoordiging en blinde vlekken

In de gesprekken werd benadrukt dat er een grote behoefte is aan verhalen op wijkniveau, zoals die van de slager op de hoek die structureel eten meegaf, of de vrouwen uit Amsterdam-Oost die iedere zaterdag gezamenlijk kookten. Veel grassroots-initiatieven en informele netwerken van ongedocumenteerde mensen worden niet erkend in officiële archieven. Tegelijkertijd domineren grote NGO’s vaak het narratief, waardoor andere perspectieven onderbelicht blijven.

Een belangrijk voorstel dat voortkwam uit de samenwerking met het Stadsarchief was het in kaart brengen van informele initiatieven en netwerken, vertrekkend vanuit de mensen zelf en van daaruit naar buiten werkend.

Geen top-down benadering

Dat stedelijke collecties representatiever moeten worden, daar was brede consensus over. Co-creatie met communities werd daarbij als essentieel gezien, waarbij deelnemers zelf bepalen welke verhalen worden vastgelegd en op welke manier. Voorgesteld werd om workshops te organiseren over documenteren en archiveren, gecombineerd met een tourvorm waarin uitleg, ontmoeting en het verzamelen van cultureel materiaal samenkomen. Het Stadsarchief kan hierin fungeren als een toegankelijke, centrale – en veilige – plek.

Thematische focus

Er werden verschillende mogelijke thema’s voor verdieping en documentatie benoemd, waaronder strafbaarstelling, City ID en angst voor politie, bijdragen aan het culturele leven, de economie en arbeidsuitbuiting, huisvestingsuitbuiting en opvang, remittances en obstakels bij geld overmaken, de ‘echte’ donut economy en de uitsluiting van ongedocumenteerde bewoners. Ook bredere thema’s als empathie, zichtbaarheid, anti-discriminatie, racisme en intersectionaliteit kwamen aan bod. Het uitgangspunt bleef dat grassroots-initiatieven en ongedocumenteerde mensen zelf leidend zijn in de keuze van thema’s en aanpak.

Concrete vervolgacties

Afgesproken werd te starten met het in kaart brengen van grassroots-initiatieven en hun rol in archivering: zowel in tekst als beeld. Daarnaast worden workshops voorbereid waarin deelnemers leren hoe zij hun eigen verhalen kunnen verbeelden en archiveren. De thema’s worden verder geconcretiseerd door ze te koppelen aan verzamelde verhalen en materialen. De verzamelstrategie richt zich deels op informele netwerken en alternatieve bronnen. Parallel hieraan worden mogelijkheden verkend om financiering aan te vragen voor de samenwerking met het Stadsarchief.

Heden en toekomst vanaf 2026

Vanaf 2026 wordt de samenwerking voortgezet en verdiept. Daarnaast worden nieuwe edities van CitiZine ontwikkeld en worden podcasts en andere publieksvormen ingezet om eigen verhalen breder toegankelijk te maken. Hiermee wordt toegewerkt naar een structurele verankering van deze perspectieven binnen het Stadsarchief en de geschiedenis van de stad.

Reflectie en betekenis

Het traject onderstreept de urgentie en meerwaarde van structurele aandacht voor erkenning, vertrouwen en representatie. Door ongedocumenteerde Amsterdammers zelf hun verhalen te laten vastleggen, wordt het geheugen van Amsterdam aangevuld en gerepareerd, zodat verleden, heden en toekomst vanuit meerdere perspectieven zichtbaar worden.